Czynniki, które należy wziąć pod uwagę przy doborze surowca do produkcji sprężyn talerzowych
Autor: John Valvoda – Specjalista ds. zastosowań sprężyn talerzowych
Sprężyny talerzowe są idealnymi elementami funkcjonalnymi pozwalającymi uzyskać stałe i przewidywalne siły w określonych zakresach skoku. W przeciwieństwie do innych rodzajów sprężyn, w tym podkładek Belleville’a, sprężyny talerzowe charakteryzują się przewidywalną trwałością zmęczeniową, którą można obliczyć. Niezawodność i przewidywalność tych specjalnie zaprojektowanych, wysokowydajnych sprężyn nie ma sobie równych. Chociaż sprężyny talerzowe wyglądają jak proste podkładki stożkowe, proces doboru odpowiedniej sprężyny talerzowej lub stosu sprężyn jest dość techniczny.
Wybór odpowiedniego materiału na sprężynę talerzową jest równie ważny, jak dobór odpowiedniego rozmiaru sprężyny do danego zastosowania. Wynika to z faktu, że na wybór surowca wpływają następujące czynniki:
1. Siła
2. Środowisko pracy
3. Trwałość zmęczeniowa
4. Koszt
Poniżej znajduje się przegląd czterech wyżej wymienionych zmiennych oraz tego, jak każda z nich może wpływać na dobór materiału sprężyny talerzowej.
Rysunek 1
Sprężyny talerzowe są dostępne w różnych rodzajach materiałów. Na tym zdjęciu pokazano sprężyny talerzowe ze stali węglowej (po lewej) oraz ze stali nierdzewnej 17-7 (po prawej).
Siła
Ogólnie rzecz biorąc, sprężyny talerzowe ze stali węglowej i stopowej charakteryzują się najlepszymi parametrami ze względu na swoją „sprężystość”. Stal węglowa i stopowa (znana również jako stal sprężynowa) są również wyjątkowo trwałe i odporne na zmęczenie materiałowe po obróbce cieplnej. Zazwyczaj sprężyny talerzowe ze stali węglowej lub stopowej zapewniają większą siłę wyjściową (o 5–6% większą) w porównaniu z ich odpowiednikami ze stali nierdzewnej 301 lub 17-7 o tych samych wymiarach. Chociaż stal sprężynowa może zapewnić doskonałą wydajność w zwykłych warunkach, jej właściwości mogą zacząć się pogarszać w wyższych temperaturach. Sprężyny talerzowe ze stali nierdzewnej zapewniają lepszą odporność na temperaturę, ale w ekstremalnych temperaturach nie utrzymują swojej siły tak dobrze, jak materiały specjalistyczne, takie jak sprężyny talerzowe z Inconelu. W sytuacjach, w których wymagana jest ochrona przed korozją, projektant powinien rozważyć stosunek kosztów do korzyści między zastosowaniem 2 lub 3 sprężyn talerzowych ze stali nierdzewnej połączonych równolegle a jedną sprężyną talerzową ze stali węglowej lub stopowej pokrytą cynkiem metodą mechaniczną lub ArmorGalv® (powłoka z dyfuzji termicznej stopu cynku) – przy czym obie opcje zapewniają taką samą siłę.
|
Typowe materiały sprężyn talerzowych |
Gatunek | Moduł sprężystości |
|
Stal stopowa |
51CrV4 (1.8159) / UNS G61500 | 206 GPa |
|
Stal wysokowęglowa |
C67S (1.1231) / UNS G10700 | 206 GPa |
|
Stal nierdzewna 301 |
X10CrNi18-8 (1.4310) / UNS 30100 | 190 GPa |
|
Stal nierdzewna 17-7 |
X7CrNiAl17-7 (1.4568) / UNS S17700 | 200 GPa |
|
Stop INCONEL® X-750 |
NiCr15Fe7TiAl (2.4669) / UNS N07750 | 214 GPa |
Tabela 1
Czynniki związane ze środowiskiem pracy
Decyzja dotycząca wyboru surowca na sprężyny talerzowe może być dość złożona, gdy weźmie się pod uwagę wszystkie parametry. Temperatury robocze i ryzyko korozji są głównymi czynnikami przy wyborze materiału i/lub powłoki.
Na przykład:
- Czy w zastosowaniach lotniczych, gdzie występują ekstremalne temperatury, zastosowanie sprężyny talerzowej z Inconelu ma sens? Być może, jednak alternatywnie można rozważyć zastosowanie sprężyn ze stali nierdzewnej 17-7 w innej konfiguracji, aby osiągnąć pożądaną wydajność w złożeniu. Stal sprężynowa może nie wytrzymać środowisk korozyjnych. W tym przypadku, zwłaszcza w zastosowaniach dynamicznych, stal nierdzewna 17-7 może być najlepszym rozwiązaniem.
- W układach hamulcowych najważniejsza jest trwałość. Czystość ma kluczowe znaczenie, aby zanieczyszczenia nie dostały się do przewodu hamulcowego. Stal nierdzewna na pierwszy rzut oka wydaje się oczywistym wyborem. A co, jeśli w danym zastosowaniu sprężyny talerzowe są zanurzone w płynie hydraulicznym? Niepowlekane sprężyny ze stali węglowej i stopowej będą charakteryzować się lepszymi parametrami przy niższych kosztach, a sprężyny zanurzone w płynie hydraulicznym będą chronione przed korozją.
Trwałość zmęczeniowa
Wybór materiału, z którego wykonana jest sprężyna talerzowa, wpływa na szacowaną trwałość zmęczeniową w danym zastosowaniu. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na trwałość zmęczeniową sprężyn jest to, jak bardzo naprężenie wywierane na nią zbliża się do wartości wytrzymałości na rozciąganie lub wytrzymałości plastycznej surowca. Drugim czynnikiem jest różnica między maksymalnymi a minimalnymi naprężeniami podczas cyklu pracy. Większe różnice skutkują krótszą trwałością zmęczeniową. Kolejnym ważnym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę, jest sposób wykorzystania sprężyny w danym zastosowaniu. Czy sprężyna jest wykorzystywana w zastosowaniu statycznym, dynamicznym czy udarowym? W zastosowaniach dynamicznych stal nierdzewna serii 300 ulega utwardzeniu przez odkształcenie i może charakteryzować się krótszą trwałością zmęczeniową w porównaniu ze stalą nierdzewną 17-7 oraz stalą węglową/stopową. Przed podjęciem ostatecznej decyzji należy obliczyć trwałość zmęczeniową sprężyn talerzowych w konkretnym zastosowaniu.
Koszt
Oczywiste jest, że im bardziej nietypowy jest surowiec, tym wyższy będzie koszt sprężyny talerzowej. Czy jednak koszt jest głównym czynnikiem decydującym? Czy bardziej nietypowy materiał, który wytrzyma dłużej bez konieczności wymiany, będzie ogólnie bardziej opłacalny? A może sprężyna wykonana ze standardowego, dostępnego na rynku materiału, która wymagałaby częstszej wymiany, nadal zapewniłaby niższy całkowity koszt w oparciu o pożądaną żywotność złożenia? Kwestia kosztu nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać.
Wykres trwałości zmęczeniowej: 1,25 mm ≤ t ≤ 6,0 mm
Rysunek 2
Szacowana trwałość zmęczeniowa sprężyny talerzowej DSC 50 x 25,4 x 2
Oś Y = maksymalne naprężenie różnicowe, N/mm²
Oś X = minimalne naprężenie rozciągające, N/mm²
Wnioski
Przy wyborze najbardziej odpowiedniego surowca do produkcji sprężyn talerzowych do konkretnego zastosowania należy wziąć pod uwagę wiele czynników. Zaleca się współpracę z inżynierami ds. zastosowań, którzy specjalizują się w projektowaniu i produkcji sprężyn talerzowych oraz stosów sprężyn, aby zapewnić dobór właściwego surowca pozwalającego spełnić pożądane wymagania techniczne i komercyjne.
Masz problem produkcyjny, którego nie możesz rozwiązać? Nasi eksperci uwielbiają wyzwania. Doradzanie skutecznych rozwiązań spełniających Twoje wymagania jest tym, co robimy najlepiej. Zadzwoń do nas lub wypełnij poniższy formularz, aby się z nami skontaktować!
+48 510 039 345